Programma's

Bezoek één van onze concerten

Canti della Passione

U bekijkt een programma uit het verleden.

Cantatrix o.l.v. Hans Leenders

In de passietijd voltrekt zich in ons land een elders niet voorkomende Matthäus-hausse. En dat betekent dat andere werken, gericht op de lijdenstijd, soms wat op de achtergrond raken. In dit programma staan werken uit het katholieke Italië ten tijde van Johann Sebastian Bach naast de modernere Via Crucis (Kruisweg), waarin de tot priester gewijde Franz Liszt ook Martin Luther aanhaalt. Passiemuziek zonder Bach. In ons land is dat bijna ondenkbaar. Maar u gaat het beleven. 

Via Crucis - Franz Liszt

Veel zien Franz Liszt (1811-1886) als de pianovirtuoos waarvoor vrouwen in katzwijm vielen. Maar al op 37-jarige leeftijd besloot hij die loopbaan te beëindigen. Het geloof werd steeds belangrijker voor hem. Zelfs ontving hij een lagere priesterwijding. Ook ging hij zich steeds meer toeleggen op het componeren van religieuze werken. Zijn vroegere composities op dit gebied hadden heel veel allure, klonken zelfs soms wat pompeus, zoals het oratorium Christus. Later, in zijn laatste levensfase, componeerde Liszt anders. In Via Crucis, een werk over de veertien kruiswegstaties, kiest hij voor eenvoud en sereniteit en brengt hij alles tot de essentie terug: koor, solisten en begeleiding. Puurheid in plaats van opsmuk. 

Liszt wijst in zijn Via Crucis vooruit naar componisten als Ravel, Debussy en zelfs de atonale Schönberg. Hij laat toonsoorten vervagen en maakt gebruik van dissonante intervallen en harmonieën. Velen begrepen zijn visionaire muziek niet, maar zagen de Via Crucis als het product van een aftakelende geest. De waardering voor dit werk kwam pas in het laatste kwart van de vorige eeuw. 

In zijn muziek wisselt Liszt uiterst simpele passages af met complexere, Wagneriaanse. En contrasteert hij serene momenten af met heftige passages vol wanhoop, vertwijfeling, wanhoop en verdriet. De toonsoort die Liszt hanteert is niet altijd even duidelijk, maar ondanks dat bewaart hij de eenheid. Dat heeft ook te maken met de manier waarop de ene statie lijkt voort te komen uit de vorige, de laatste noot van de ene vaak de beginnoot van de volgende is. Ook met terugkerende motieven uit Gregoriaanse gezangen en kruismotieven bewaarde Liszt de eenheid. 

De veertien kruiswegstaties zijn niet alle door de bijbel onderbouwd. Een aantal zijn ontsproten aan wat men zou kunnen noemen 'volksvroomheid'. 

Introductie

Hierin wisselt Liszt eenstemmigheid af met een eenvoudig geharmoniseerde gregoriaanse hymne. Daarna wordt de muziek polyfoner.

Statie 1: Jezus wordt ter dood veroordeeld
De dissonante akkoorden werken als een schok.

Statie 2: Jezus draagt zijn kruis
Het duistere tremolo-achtige in de muziek suggereert de last van het kruis. 

Statie 3: Jezus valt voor de eerste keer
Dramatische muziek gevolgd door slanke, verstilde,waarin de Gregoriaanse hymne Stabat Mater verwerkt is. 

Statie 4: Jezus ontmoet zijn heilige moeder
Deze statie is ongetwijfeld een van de hoogtepunten van deze cyclus. Opvallend hier is een wonderlijk akkoord dat niet oplost. 

Statie 5: Simon van Cyrene helpt Jezus met het dragen van zijn Kruis
Het monotone ritme symboliseert het voortslepen van het Kruis. 

Statie 6: de Heilige Veronica
Hierin verschijnt het motief b-a-c-h gevolgd door het Lutherse koraal O, Haupt voll Blut und Wunden. 

Statie 7: Jezus valt voor de tweede keer
De harmonieën onderstrepen de wrange sfeer en het Stabat Mater keert terug, een halve toon hoger.

Statie 8: De vrouwen van Jeruzalem
Hierin wordt Jezus geschilderd, die tegen de vrouwen van Jeruzalem zegt: ,,Dochters van Jeruzalem weent niet over Mij, maar over uzelf en over uw kinderen." Aan het eind wordt de suggestie opgeroepen van de trompetten, die het Laatste Oordeel aankondigen. 

Statie 9: Jezus valt voor de derde keer
Ook hierin klinkt het Stabat Mater door. 

Statie 10: Jezus wordt ontkleed
Met schrijnende dissonanten wordt hier een duistere, onheilspellende sfeer geschilderd.

Statie 11: Jezus wordt aan het Kruis geslagen
Drama door heftige muzikale uitbarstingen.

Statie 12: Jezus sterft aan het Kruis
Hierin klinkt Luthers gezang: het prachtige O, Traurigkeit, o Herzeleid, gevolgd door een verstild naspel.

Statie 13: Jezus wordt van het Kruis afgenomen
Hierin klinkt voor het laatst een fragment uit het Stabat Mater. Ook horen we citaten uit staties 4 en 6. 

Statie 14: Jezus wordt in het graf gelegd
Een terugblik en een sereen en troostrijk afscheid. 

Stabat Mater - Domenico Scarlatti 

De Italiaan Domenico Scarlatti (1685-1757) schreef zijn zevendelig Stabat Mater voor tienstemmig vocaal ensemble en continuo in zijn hoedanigheid van maestro di capella aan de Basilica Giulia in Rome. Het werk heeft een grandeur en expressie en slaat een brug slaat tussen Renaissance en Barok. De tekst, afkomstig van een gedicht van een franciscaner monnik uit de dertiende eeuw, is vele malen op muziek gezet en beschrijft het lijden van Maria aan de voet van de gekruisigde Christus. 

Crucifixus en Miserere - Antonio Lotti 

Aan het begin van zijn leven maakte Antonio Lotto (1665 of 1667-1740) deel uit van het koor van de San Marco in Venetië. Geleidelijk aan werkte hij zich daar op. Tot kapelmeester, aan het eind van zijn leven. Na een vruchtbare periode waarin hij veel opera's schreef en een bezoek van twee jaar bracht aan het hof van Saksen in Dresden keerde hij zich af van de opera en richtte hij zich op religieuze muziek. Toen componeerde hij ook het Crucifixus en het Miserere. Hij greep daarbij merkbaar terug op Monteverdi, maar hij keek ook vooruit, naar de klassieke periode. Net als zijn tijdgenoot Vivaldi gaf Lotti soms de voorkeur aan het componeren van onderdelen van bijvoorbeeld een mis die werden gepresenteerd als zelfstandige werken. 

Meewerkenden:
Vocaal Ensemble Cantatrix o.l.v. Hans Leenders
Dirk Luijmes, continuo
Maria Vahervuo, violone

Programma

Via Crucis Franz Liszt
Stabat Mater Domenico Scarlatti
Crucifixus Antonio Lotti
Miserere Antonio Lotti

 

Concerten

Datum Locatie Aanvang
za 17 Mrt 2018 Sint-Jozefkerk Groningen 20:15 Uur Bestel kaarten
zo 18 Mrt 2018 Grote Kerk, Dokkum 15:30 Uur Bestel kaarten
BNG Cultuurfonds
New Choral Works
15